{"id":260,"date":"2022-12-09T20:47:07","date_gmt":"2022-12-09T20:47:07","guid":{"rendered":"https:\/\/kovaradicle.com\/?p=260"},"modified":"2022-12-09T20:47:07","modified_gmt":"2022-12-09T20:47:07","slug":"nerineke-gisti-li-ser-qirkirina-jine-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kovaradicle.com\/?p=260","title":{"rendered":"N\u00caR\u00ceNEKE GI\u015eT\u00ce LI SER QIRKIRINA JIN\u00ca \u2013I"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Pirsgir\u00eaka jin\u00ea, qirkirina jin\u00ea, ji ber ku mijareke heta bib\u00eaj\u00ee rojane ye \u00fb civak ji ber v\u00ea pirsgir\u00eak\u00ea di nav kr\u00eezek\u00ea de ye div\u00ea bi her aliy\u00ee ve b\u00ea destgirtin \u00fb l\u00eakol\u00eenkirin. Ji r\u00eageza, rojane d\u00eerok, d\u00eerok niha ye j\u00ee mirov derkeve r\u00ea heman hesasiyet d\u00eesa gir\u00eengiya xwe dipar\u00eaze.<\/p>\n<p><strong>\u201cPirsgir\u00eaka jin\u00ea, bingeha hem\u00fb pirsgir\u00eakan e, \u00e7areserkirina meseleya azadiya jin\u00ea bi gi\u015ft\u00ee j\u00ee \u00e7areserkirina t\u00eako\u015f\u00eena azadiy\u00ea ya civak\u00ea ye.\u201d\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>Ji bo destp\u00eakeke h\u00een rast p\u00ea\u015f\u00ee em bi kurt\u00ee jin\u00ea p\u00eanase bikin \u00fb rola w\u00ea ya di nav civak\u00ea de diyar bikin w\u00ea ji bo jiyaneke rast esas be. Peyva jin\u00ea di Kurd\u00ee de ji \u2018<strong>j\u00een<\/strong>\u2019\u00ea t\u00ea, ango maneya w\u00ea jiyan e. H\u00eaza her\u00ee bingeh\u00een a ku civak\u00eeb\u00fbna bi mirovb\u00fbna mirov re dest p\u00ea kiriye ava kiriye, r\u00eaxistin kiriye \u00fb bi p\u00ea\u015f xistiye jin e. Ne ten\u00ea heb\u00fbneke biyoloj\u00eek\u00ee, \u015f\u00eawazeke jiyan\u00ea, \u00e7andek e.<\/p>\n<p>Dema ku em qirkirin\u00ean jin\u00ea l\u00eakol\u00een dikin ger ten\u00ea wek rew\u015feke ayd\u00ee \u00eero an j\u00ee encameke s\u00eestema kap\u00eetal\u00eest bigirin dest h\u00ea di desp\u00eak\u00ea de em \u00ea bikevin nav \u015fa\u015fitiyeke bingeh\u00een. Bi v\u00ee aw\u00ee nirxandina viya j\u00ee li ser nav\u00ea mirovahiy\u00ea qirkirinek e. Mirov sedem\u00ean esas\u00een \u00ean kaos \u00fb kr\u00eez\u00ean ku di serdema me de t\u00ean jiyankirin di vir de bigere w\u00ea ji bo tehl\u00eelkirineke rast a sosyoloj\u00eek, ji bo sosyolojiya rastiyan w\u00ea bibe yek ji gav\u00ean yekem\u00een.<\/p>\n<p><strong>\u201cDiv\u00ea ney\u00ea jib\u00eerkirin ku d\u00eerok, \u00e7ekeke (s\u00eelaheke) her tim dixebite ye. \u00c7ekeke her tim tije merm\u00ee, dest li ser tet\u00eek\u00ea dixebite ye.\u201d<\/strong> Ji v\u00ea diyarkirina R\u00eabertiya me ya ku div\u00ea destp\u00eak\u00ea b\u00ea kirin; p\u00eanaseyeke rast a d\u00eeroke ye. D\u00eeroka jin\u00ea \u00fb gelan, ya etn\u00ees\u00eete, e\u015f\u00eeret, mezhep \u00fb tar\u00eeqatan, p\u00eanaseya rast a nirx\u00ean bingeh\u00een \u00ean mirovahiy\u00ea kirin e. D\u00eeroka ferm\u00ee; d\u00eeroka ku ji aliy\u00ea m\u00ear\u00ea desthilatdar, z\u00eehniyeta desthilatpar\u00eaz ve hatiye niv\u00ees\u00een; bi derewan hatiye honandin, bi taybet\u00ee j\u00ee d\u00eeroka kolekirina jin\u00ea ye. D\u00eeroka kolekirina hem\u00fb nirx\u00ean jiyan\u00ea, pevbestina b\u00eanirxkirin\u00ea, ya sextekar\u00ee \u00fb komployan e. <strong>Rast f\u00eamkirina d\u00eeroka azadiya mirovahiy\u00ea ya ku ters, berevaj\u00ee hatiye qelabtin bi f\u00eamkirina d\u00eeroka jin\u00ea mimkun e<\/strong>. Pergal \u00fb z\u00eehniyeta desthilatpar\u00eaz, bi serdestiya m\u00ear, d\u00eerokeke ev qas bi heybet \u00fb \u00e7avkaniya hem\u00fb nirx\u00ean \u015faristaniy\u00ea ye wek qet nehatibe jiyankirin n\u00ee\u015fan dide, serdema heta perqala \u015faristaniya bidewlet, bi \u00e7\u00een z\u00eadetir wek serdema barbariy\u00ea an j\u00ee hov\u00eetiy\u00ea bi nav dike. Hem\u00fb afir\u00eeneriy\u00ean di civaka xwezay\u00ee de hatine kirin wek y\u00ean xwe n\u00ee\u015fan didin \u00fb d\u00eerok\u00ea ji xwe didin destp\u00eakirin. Jin\u00ea dike wek ti\u015ft, obje \u00fb xwe j\u00ee wek kirdey\u00ea (s\u00fbbje) jiyan\u00ea di b\u00eera mirovahiy\u00ea de dide kolandin, nexi\u015fandin. Ned\u00eetin \u00fb bi zaneb\u00fbn ji ned\u00eet\u00ee ve hatina d\u00eeroka jinan \u00fb civak\u00ean azad\u00eexwaz b\u00eah\u00eaziya y\u00ean t\u00ean bindestkirin her tim k\u00fbr dike. Feraseta d\u00eerok\u00ea ya ku desthilatdar li gor\u00ee xwe \u00e7\u00eadikin her\u00ee z\u00eade j\u00ee jin\u00ea t\u00eene rew\u015fa ku ji pergal\u00ea re xizmet dike.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qirkirina Jin\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>D\u00eeroka qirkirina jin\u00ea d\u00eeroka qirkirina her\u00ee kevn, piral\u00ee \u00fb her\u00ee k\u00fbr e. <em>Tu n\u00eejad, \u00e7\u00een an j\u00ee netewe bi qas\u00ee jin\u00ea nehatiye qirkirin<\/em>. D\u00eeroka qirkirina jin\u00ea ya ku di d\u00eerok\u00ea de jiyaye aliy\u00ea d\u00eeroka mirovahiy\u00ea ya her\u00ee z\u00eade hatiye ve\u015fartin \u00fb ser hatiye girtin e. D\u00eeroka kolekirin\u00ea ji aliy\u00ea pergala desthilatpar\u00eaz \u00fb dewletpar\u00eaz a m\u00ear\u00ea serdest ve bi r\u00eabaz\u00ean ostay\u00ee t\u00ea \u00e7\u00eakirin. Dizanin ku berdewamkirina heb\u00fbna wan di kolekirina jin\u00ea de derbas dibe. M\u00eenak tu car t\u00eageha qirkirin\u00ea ji bo jinan nehat bikaran\u00een. Heta sedsala daw\u00een j\u00ee kesek\u00ee\/\u00ea behsa t\u00eageha qirkirina jin\u00ea nekir. Jin wek n\u00eejad (soy) j\u00ee nedihat qeb\u00fblkirin. L\u00ea ger jin ji nasname \u00fb \u00e7anda xwe b\u00ea d\u00fbrxistin \u00fb tunekirin darbeyeke her\u00ee dijwar li koka bingeh\u00een a mirovahiy\u00ea t\u00ea xistin, qirkirina her\u00ee mezin t\u00ea kirin. Peyva n\u00eejad (soy) j\u00ee bi z\u00eehniyeteke heta bib\u00eaj\u00ee baviksalar\u00ee hatiye \u00eefadekirin. <strong>N\u00eejad<\/strong>; koma kes\u00ean ji bavek\u00ee ne, ezbet, binemal. P\u00eanaseyeke \u015fa\u015f \u00fb k\u00eam a wek\u00ee ku m\u00ear hey\u00eenek\u00ee bi ser\u00ea xwe zarok t\u00eene dinyay\u00ea, ked did\u00eak\u00ea \u00fb mezin dike t\u00ea kirin. P\u00eanase bi temam\u00ee li ser bingeha z\u00eehniyeta baviksalar\u00ee ya di z\u00eehniyeta mirov de xurt bike bi zaneb\u00fbn \u00fb ostay\u00ee t\u00ea kirin \u00fb rojane di b\u00eera mirovahiy\u00ea de c\u00ee digire.<\/p>\n<p><strong>Destp\u00eakeke Rast Ji D\u00eeroka Qirkirina Jin\u00ea Re<\/strong><\/p>\n<p>Li gor van nirxandinan ger em ji n\u00fb ve d\u00eerok\u00ea bixw\u00een\u00een; \u00e7\u00eeroka ji destp\u00eaka ku mirovah\u00ee wek cure, cins cuda b\u00fbye heta roja me derbas dibe wek \u2018d\u00eeroka mirovahiy\u00ea\u2019 t\u00ea p\u00eanasekirin. D\u00eeroka mirovahiy\u00ea; bi gelemper\u00ee wek d\u00eeroka niv\u00eesk\u00ee \u00fb d\u00eeroka berya d\u00eeroka niv\u00eesk\u00ee li du be\u015fan t\u00ea veqet\u00een. D\u00eeroka mirovahiy\u00ea ya heta dema ku Sumeran niv\u00ees\u00ea d\u00eetine z\u00eadetir di xwezay\u00ea de, di b\u00eera mirovahiy\u00ea de, di gen\u00ean civak\u00ee de ve\u015far\u00ee ye. Hem j\u00ee ev di roja me de h\u00een zind\u00ee ye. Ango bi kurtas\u00ee d\u00eerok di roja me de, em di d\u00eerok\u00ea de ve\u015far\u00ee ne. Mirov dikare d\u00eeroka mirovahiy\u00ea ya heta ku d\u00eeroka niv\u00eesk\u00ee dest p\u00ea kiriye ji xwezay\u00ea bixw\u00eene; di fos\u00eelan de, di gir\u00ean arkeoloj\u00eek, di par\u00e7ey\u00ean ber \u00fb keviran de, carna di w\u00eaneyek\u00ee li d\u00eewar\u00ea \u015fikeftek\u00ea hatiye x\u00eazkirin de, carna ti\u015ftek\u00ee ji bo xeml\u00ea de yan j\u00ee di am\u00fbrek\u00ee n\u00ea\u00e7\u00eer\u00ea de\u2026\u00a0 D\u00eesa civaka heta d\u00eeroka niv\u00eesk\u00ee\u00a0 dest p\u00ea kiriye wek \u2018civaka xwezay\u00ee\u2019 j\u00ee t\u00ea binavkirin. Di v\u00ea civak\u00ea de jiyan, wek herik\u00eena \u00e7emek\u00ee ku bi xwezay\u00ee r\u00eaya xwe dib\u00eene bi aheng \u00fb wek strana \u00e7iv\u00eekeke daristan\u00ea sade \u00fb bi co\u015f e. Ev, heyecan \u00fb co\u015fa afirandina nirx\u00ean ku w\u00ea heta dawiy\u00ea di xizmeta mirovahiy\u00ea de bin e. Civak\u00eeb\u00fbna r\u00ea daye ku curey\u00ea mirov bibe mirov bi dest\u00ea jin\u00ea, di merhameta jin\u00ea de, di p\u00ea\u015fengiya jin\u00ea de hatiye afirandin. Her wiha b\u00fbye afir\u00eener \u00fb berdewamkara serdema ku em j\u00ea re dib\u00eajin Civaka Neol\u00eet\u00eek ku ev dem p\u00eanc heta heft hezar salan berdewam kiriye. Wek\u00ee ku hem\u00fb d\u00eeroknas t\u00ea de hemfikir in di v\u00ea d\u00eam\u00ea de pergaleke day\u00eeksalari hatiye jiyankirin. Nasnameya \u00eedeoloj\u00eek a serdem\u00ea di kulta Xwedavenda Day\u00eek de \u015f\u00eanber b\u00fbye. Di v\u00ea serdem\u00ea de civak\u00eeb\u00fbna ku di p\u00ea\u015fengiya jina day\u00eek de hatiya avakirin, hi\u015ftiye ku mirovah\u00ee wek \u00e7andek xwe biafir\u00eene \u00fb heta roja me b\u00eene.<\/p>\n<p>Wisa be derbasb\u00fbna civaka bi \u00e7\u00een \u00fb dewlet k\u00eeng\u00ea \u00fb li ku der\u00ea \u00e7\u00eab\u00fbye? \u00c7i b\u00fb, \u00e7i hatin jiyankirin ku ev rew\u015fa jin\u00ea hat berevaj\u00eekirin, di v\u00ea maney\u00ea de nirx\u00ean mirovahiy\u00ea hatin b\u00eanirxkirin \u00fb serobino kirin?<\/p>\n<p><strong>\u201cSedem\u00ean hundir\u00een \u00fb dervey\u00ee heb\u00fbn ku pergala Day\u00eeksalar\u00ee hat wergerand\u0131n. M\u00ear ze\u00eeftiy\u00ea derbas kir \u00fb\u00a0 b\u00fb n\u00ea\u00e7\u00eervanek\u00ee serkeft\u00ee \u00fb bi y\u00ean der \u00fb dora xwe re rew\u015feke serkeft\u00ee bi dest xist, dibe ku ev, pergala day\u00eeksalariy\u00ea tehd\u00eet kiribe. Ba\u015f xwed\u00eekirina ajal, giha \u00fb nebatan j\u00ee dibe ku r\u00ea li ber v\u00ea h\u00eaz\u00ea vekiribe. L\u00ea bi giran\u00ee civaka Neol\u00eet\u00eek, bi sedem\u00ean ji derve ve hatine, hatiye helandin ku ev j\u00ee civaka dewleta p\u00eeroz a rah\u00eeb e\u2026 Di qel\u00ee\u015ftek\u00ean civak\u00ee de her tim \u00ean qurnaz, \u00ean li d\u00fb komplo \u00fb xefikan bin w\u00ea hebin. Ya din di viya de \u00e7andeke pir kevn a ku rola bingeh\u00een ley\u00eestiye j\u00ee heye: N\u00ca\u00c7\u00ceRVAN\u00ce. R\u00eageza \u00e7anda n\u00ea\u00e7\u00eervaniy\u00ea li hember giyandar\u00ean din xefik \u00fb komplo dan\u00een e. Ev, \u00e7andeke ku di c\u00eehana ajalan, heta ya gihayan de j\u00ee kok\u00ean w\u00ea heye. Ev kok di heman dem\u00ea de kok\u00ean biyoloj\u00eek \u00ean aqil\u00ea anal\u00eet\u00eek e; ev n\u00ea\u00e7\u00eervaniya ku di civaka mirov de h\u00een cuda ye bi p\u00ea\u015fketina aqil\u00ea anal\u00eet\u00eek digih\u00ea hev, sentez dibe, di binyata, bast\u00fbra civak\u00ee \u00fb ekolojiya derdor\u00ea de z\u00fbtir qabiliyet \u00fb h\u00eaza avakirina tebeqe \u00fb hiyerar\u015fiy\u00ea bi dest dixe. Felaket wiha dest p\u00ea kiriye. Ji hev veqet\u00eena dojeh \u00fb bihu\u015ft\u00ea, bi aql\u00ea anal\u00eet\u00eek, bi h\u00eaza avakirina hiyerar\u015fiya civak\u00ee re bi hev re di\u00e7e. Di civaka hiyerar\u015f\u00eek de \u00e7end \u2018mirov\u00ean m\u00ear \u00ean xurt, bi h\u00eaz\u2019 li ser civak\u00ea r\u00fbdin\u00een r\u00ea li ber xeyala jiyana bihu\u015ft\u00ee vedikin, ji bo civaka j\u00ear r\u00eaya dojeha her ku di\u00e7e k\u00fbr dibe \u00fb sedem \u00fb derketina w\u00ea nay\u00ea f\u00eamkirin veb\u00fbye.\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji Civaka Xwezay\u00ee Derbasb\u00fbna Civaka \u015earistan\u00ee Di Jin\u00ea De \u015eikestina Yekem\u00een \u00c7\u00eakiriye<\/strong><\/p>\n<p>P\u00eavajoya derbasb\u00fbn\u00ea ya ku carcarna ji aliy\u00ea jin\u00ea carcarna j\u00ee ji aliy\u00ea m\u00ear ve p\u00ea\u015f dikeve bi serdest\u00ee,\u00a0 desthilatdariya m\u00ear bi encam b\u00fbye. Ya ku p\u00eak hatiye p\u00ea\u015fketina pergala dewletpar\u00eaz b\u00fbye. Em dikarin v\u00ea rew\u015f\u00ea wek dema \u015fikestina cins\u00ee ya yekem\u00een j\u00ee binav bikin. Di v\u00ea dema de jin bi hem\u00fb beden, ruh \u00fb fikra xwe hatiye kolekirin. Kolekirina jin\u00ea di cewhera xwe de kolekirina hem\u00fb civak\u00ea ye.<\/p>\n<p>Bi kolekirina jin\u00ea, qirkirina jin\u00ea \u00ead\u00ee di her qad\u00ean jiyan\u00ea de, bi awayek\u00ee bi r\u00eak \u00fb p\u00eak, bi lez \u00fb bez dest p\u00ea kiriye. Z\u00eehniyeta desthilatpar\u00eaz a m\u00ear\u00ea serdest \u00ead\u00ee bi hem\u00fb hunera xwe li ser dik\u00ea ye. Serl\u00eestikvan rahib\u00ean \u015faristaniya \u00e7\u00een\u00ee y\u00ean Sumer\u00ee ne. M\u00eenak\u00ean p\u00eaxember\u00ean destp\u00eak\u00ea an j\u00ee pispor\u00ean civak\u00ea ne. Ti\u015ft\u00ean ku dikin \u00fb y\u00ean ku w\u00ea bikin div\u00ea pir bi zaneb\u00fbn \u00fb bi plan bin. Ji ber ku li hember wan bi hem\u00fb serbilindiya xwe, bi daneheva hezaran salan kulta Xwedavenda Day\u00eek heye ku div\u00ea qet j\u00ee bi\u00e7\u00fbk ney\u00ea d\u00eetin. Berhema z\u00eade \u00ead\u00ee z\u00eadetir b\u00fbye, ji bo ev b\u00ea kontrolkirin hesab\u00ean pir zirav, plansaziyeke pir berfireh, bi kurtas\u00ee kedeke, enerjiyeke pir cid\u00ee p\u00eaw\u00eest e. Ji bo li ser v\u00ea berhem\u00ea bibin xwed\u00eegotin \u00fb berdewamiya w\u00ea p\u00eak b\u00eenin destp\u00eak\u00ea w\u00ea Xwedavenda Day\u00eek bihata b\u00eabandorkirin. Endazyariya civak\u00ee li ser kar e. Rahib, civak\u00ea tebeqe tebeqe ji hev vediqet\u00eenin \u00fb xwe j\u00ee li qat\u00ean her\u00ee jor \u00ean v\u00ea tebeqey\u00ea bi c\u00ee dikin. Perestgeh\u00ean ku j\u00ea re Z\u00eegurat t\u00ean gotin wek cih\u00ean p\u00eeroz di rola navend\u00ean ku l\u00ea avakirina \u00eedeoloj\u00eek t\u00ean \u00e7\u00eakirin \u00fb projey\u00ean n\u00fb t\u00ean afirandin, p\u00eakan\u00een de ne.<\/p>\n<p>Di van navendan de tev\u00ee sermayey\u00ea desthilatdar\u00ee j\u00ee t\u00ea komkirin, berhevkirin. Bi v\u00ee reng\u00ee pergaleke hiyerar\u015f\u00eek t\u00ea avakirin. Afir\u00eeneriya wan a her\u00ee serkeft\u00ee j\u00ee avakirina Xwed\u00ea ye. Avakirina Xwed\u00ea teolojiy\u00ea p\u00eak t\u00eene \u00fb dogmayan diafir\u00eene. Di dem\u00ean destp\u00eak\u00ea y\u00ean derbasb\u00fbn\u00ea de jin ten\u00ea di asta xwedavendtiy\u00ea de li k\u00ealeka xwedayan cih digire, asta bandora w\u00ea birast\u00ee pir bi s\u00eenor e. Jina ku w\u00ea dem\u00ea h\u00ea j\u00ee di qata xwedavendtiy\u00ea de ye bi bil\u00eavkirin\u00ean m\u00eetoloj\u00eek bi xweday\u00ean m\u00ear re hatiye zewicandin \u00fb \u00fb her ku pergala baviksalar\u00ee berbelav b\u00fbye h\u00eaza xwe daye m\u00ear. Di qat\u00ean bin \u00ean din \u00ean hiyerar\u015fiy\u00ea de hema b\u00eaje qet cih ji bo jin\u00ea nehatiye hi\u015ftin. Rola ku j\u00ea re rewa hatiye d\u00eetin (di her qada ku t\u00ea de hatiye bic\u00eekirin de) bi armanca p\u00eakan\u00eena xizmeta m\u00ear hatiye sererastkirin.<\/p>\n<p>Baweriy\u00ean civaka Neol\u00eet\u00eek di b\u00eera civak\u00ea de h\u00ea j\u00ee pir zind\u00ee ne. Mirov\u00ean ji \u00e7anda Neol\u00eet\u00eek\u00ea ji xwedavendan re perestgehan ava dikin \u00fb\u00a0 dixwazin v\u00ea pergal\u00ea berdewam bikin. Xwedavenda Day\u00eek di jiyan\u00ea de bi bandor e. \u015eikandina v\u00ea bandor\u00ea w\u00ea kar\u00ea z\u00eehniyeta serdest a m\u00ear rihet bike, w\u00ea bikaribe hem\u00fb civak\u00ea bi rihet\u00ee t\u00eaxe bin kontrola xwe. Ji bo v\u00ea j\u00ee div\u00ea xwe p\u00eeroz n\u00ee\u015fan bide \u00fb rewa bike. Ji bo civak\u00ea bi van hem\u00fb verastkirinan bide bawerkirin wek ku aql\u00ea desthilatpar\u00eaz, serdest \u00ea m\u00ear li dij\u00ee civaka xwezay\u00ee, li dij\u00ee jin\u00ea di her afir\u00eeneriy\u00ea de dike, destp\u00eak\u00ea div\u00ea ji viya re qilif\u00ea \u00eedeoloj\u00eek \u00e7\u00eake. Bi v\u00ee reng\u00ee w\u00ea mirov bi pergala ku hatiye sazkirin b\u00ean bawerkirin \u00fb ji\u00a0 pergala hiyerar\u015f\u00eek, desthilatpar\u00eaz a ku hatiye avakirin re ser\u00ee deynin. Viya j\u00ee bi m\u00eetolojiya ku ziman\u00ea dem\u00ea ye, bi awayek\u00ee serkeft\u00ee plan kiriye. Di her destan \u00fb vegotina m\u00eetoloj\u00eek de ser\u00ea p\u00ea\u015f\u00een afirandin dibe mijar. Wisa pir j\u00ee destp\u00eakeke ji r\u00eaz\u00ea n\u00een e ev, \u00ead\u00ee mirovah\u00ee bi afir\u00eeneriyeke n\u00fb re r\u00fb bi r\u00fb ye. Di m\u00eetolojiya Sumer de jin ji pars\u00fbya m\u00ear, mirov j\u00ee wek evd ji p\u00eesiya xwedayan t\u00ean afirandin. Aliy\u00ea \u00eedeoloj\u00eek \u00ea objekirina mirovan j\u00ee temam e \u00ead\u00ee. Ya ku ji rahib \u00fb xwedayan re dim\u00eene wek kirdey\u00ean civak\u00ea tehma viya derxin.<\/p>\n<p>\u015eikestina cins\u00ee ya yekem \u00ead\u00ee hatiye bi r\u00eak\u00fbp\u00eak-kirin. Ya ku hatiye qirkirin ne ten\u00ea jin, di \u015fexs\u00ea w\u00ea de hem\u00fb mirovah\u00ee ye. Hem\u00fb berhem \u00fb nirx\u00ean ku Xwedavenda Day\u00eek, mirovahiy\u00ea, bi hezaran salan bi hezar ked\u00ee afirandine bi derew \u00fb dek \u00fb dolaban, bi zordariy\u00ea \u00ead\u00ee yeko yeko t\u00ean xespkirin. Nirx\u00ean bingeh\u00een \u00ean civak\u00ea \u00ead\u00ee li hember heb\u00fbna civak\u00ea t\u00ean xebitandin. \u00cad\u00ee mirov wek ti\u015ft w\u00ea bazdin xizmeta xweda \u00fb tems\u00eelkar\u00ean wan rahiban. Wek r\u00eayeke gir\u00eadana mirovan bi pergala n\u00fb re j\u00ee cinseltiya jin\u00ea hatiye bikaran\u00een \u00fb day\u00eeka p\u00eeroz di M\u00fbsakad\u00eeman de hatiye fah\u00ee\u015fekirin \u00fb b\u00fbye wek ti\u015fta cinseltiy\u00ea.<\/p>\n<p>L\u00ea ew p\u00eavajo ew qas j\u00ee rihet derbas neb\u00fbye. Ji ber ku Xwedavenda Day\u00eek a ku h\u00ea h\u00eaza xwe winda nekiriye ji bo nirx\u00ean xwe ji dest nede w\u00ea bikeve \u015fer\u00ean dijwar. Di m\u00eetolojiya Sumeran de \u015fer\u00ea her\u00ee navdar \u00ea bi mijara van vegotinan t\u00eako\u015f\u00eena Xwedavend \u00cenanna bi Xweday\u00ea qurnaz Enk\u00ee re ye. Xwedavend \u00cenanna nirx\u00ean xwe y\u00ean ku di tevahiya civaka xwezay\u00ee de afirandiye, Me\u2019y\u00ean xwe, bi dest Xweday\u00ea Qurnaz Enk\u00ee ve berdaye. Enk\u00ee ji bo bibe xwediy\u00ea van Me\u2019yan \u00fb wan di dest\u00ea xwe de bigire ser\u00ee li her r\u00eay\u00ea daye. Di v\u00ea dem\u00ea de lihevkirinek di navbera pergala n\u00fb \u00fb kevn de j\u00ee mirov difikir\u00eene. Bi rast\u00ee ya ku di van destanan de t\u00ea xwestin b\u00ea vegotin \u015fer\u00ea gund \u00fb bajar, jin \u00fb m\u00ear, rahib \u00fb xwedavenda day\u00eek e \u00fb ev \u015fer heta sal\u00ean B.Z. 2000\u2019an j\u00ee berdewam kiriye.<\/p>\n<p>Di v\u00ea dema ku wek serdema M\u00eetoloj\u00eek j\u00ee t\u00ea binavkirin de jin di Z\u00eeguratan de bi \u00e7alak cih digire. Armanc nirx\u00ean jina day\u00eek \u00ean di Neol\u00eet\u00eek\u00ea de di siya xweday\u00ean n\u00fb de helandin e. Jina ku ji hilber\u00een\u00ea hatiye d\u00fbrxistin wek objeyeke e\u015fq \u00fb ev\u00een\u00ea di van perestgehan de xizmet day\u00eena w\u00ea wek anor, r\u00fbmet t\u00ea n\u00ee\u015fandan. Her ku jin t\u00ea xistin ji xwedavenda es\u00eel a perestgehan dikeve rew\u015fa jina karxaney\u00ea. Bi dem\u00ea re n\u00ee\u015fan dide ku bi mantiqa kerxaney\u00ea avakirina mal\u00ean taybet hegemonyaya pergala desthilatpar\u00eaz a m\u00ear temam kiriye. Daw\u00ee di destana Bab\u00eel a En\u00fbma El\u00ee\u015f de xwedavend T\u00eeamat ji kur\u00ea xwe Mard\u00fbk darbeya mirin\u00ea dixwe, ev darbeya ku jin di qada civak\u00ee de digire bixwe ye. Bi xweday\u00ean ku b\u00fbn m\u00ear re civak veguher\u00eeneke mezin a \u00eedeoloj\u00eek \u00fb exlaq\u00ee dij\u00ee. Rahib, xwe disp\u00earin m\u00ear \u00fb di navenda baj\u00ear de \u00e7andeke baviksalar\u00ee diafir\u00eenin. Exlaqa ku xwedavend li \u00e7olter\u00ea bi \u00e7anda jin\u00ea bi p\u00ea\u015f dixe t\u00ea par\u00e7ekirin. D\u00eenam\u00eek\u00ean, h\u00eaz\u00ean ku civak\u00ea dike civak di \u015fexs\u00ea jin\u00ea de t\u00ean helandin, b\u00eah\u00eaz t\u00ean hi\u015ftin. \u00db ji bo careke din ser\u00ee raneke di k\u00fbrahiy\u00ean d\u00eerok\u00ea de t\u00ea bingorkirin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Jina Ku Ten\u00ea Am\u00fbra Dolgirtina Xanedantiy\u00ea Ye<\/strong><\/p>\n<p>Civaka \u015faristaniy\u00ea ya bi dewlet, ji jin\u00ea, di \u015fexs\u00ea w\u00ea de ji mirovahiy\u00ea re\u00a0 felaketan aniye ku berd\u00eal\u00ean vana pir giran b\u00fbne. Di jin\u00ea \u00fb civak\u00ea de par\u00e7eb\u00fbneke civak\u00ee, siyas\u00ee \u00fb ruh\u00ee \u00e7\u00eakiriye. Bi qirkirina jin\u00ea damara, reha jiyan\u00ea ya her\u00ee bingeh\u00een a mirovahiy\u00ea hatiye bir\u00een, civak ji civak\u00eeb\u00fbn\u00ea hatiye derxistin. Zayokiya ku taybetiya w\u00ea ya her\u00ee bingeh\u00een e \u00ead\u00ee li dij\u00ee jin\u00ea hatiye wergerandin. Ev rew\u015fa ku bi \u00eedeolojiya xanedantiy\u00ea dest p\u00ea kiriye jin\u00ea xistiye rew\u015fa am\u00fbreke ji bo berdewamkirina n\u00eejad\u00ea ji pergala bi mulk re bi qas\u00ee ku p\u00eaw\u00eest e dol digire. \u00c7iqas z\u00eade zarok\u00ean kurik, b\u00eene, w\u00ea ew qas z\u00eade h\u00eaz\u00ea bide w\u00ea xanedantiy\u00ea \u00fb malbata ku h\u00eem\u00ea bingeh\u00een \u00ea civak\u00ea ye. M\u00ear \u00e7iqas z\u00eade xwed\u00ee zarok \u00fb jin be, bi taybet\u00ee zarok\u00ean kurik, ew qas bi h\u00eaz e. Zarok\u00ean kurik; z\u00eadetir \u015fervan, z\u00eadetir xebatkar \u00fb h\u00eaza parastin\u00ea ya malbat, n\u00eejad \u00fb xanedantiy\u00ea ne. Di serdema xanedantiy\u00ea de pergala baviksalar \u00ead\u00ee bi saz\u00ee b\u00fbye. Her \u00e7iqas jin bi zarokan\u00een\u00ea berdewama n\u00eejad\u00ea p\u00eak b\u00eene j\u00ee m\u00ear v\u00ea zayokiya w\u00ea ji w\u00ea re wek guneh daye qeb\u00fblkirin. Di roja me de j\u00ee di hin civakan de jin, dema ku ducan\u00ee ye weke ku ti\u015ftek\u00ee \u015ferm kiriye, li gor p\u00eevan\u00ean ku r\u00eazik\u00ean ol\u00ee diyar kirine guneh kiriye zik\u00ea (hemla xwe) xwe vedi\u015f\u00eare. \u00ca\u015f\u00ean fiz\u00eek\u00ee y\u00ean ku di dema welidandin\u00ea de diki\u015f\u00eene j\u00ee wek encameke van gunehan p\u00ea dane bawerkirin.<\/p>\n<p>Di qirkirin\u00ean jin\u00ea de em \u00e7ima p\u00eaw\u00eest dib\u00eenin ku v\u00ea dem\u00ea ev qas berfireh vekin? Bersiva v\u00ea pirs\u00ea bi temam\u00ee \u00eedeoloj\u00eek e. Di v\u00ea dem\u00ea de ketina jin\u00ea ya di statuya civak\u00ee de hatiye temamkirin \u00fb civak bi viya hatiye bawerkirin \u00fb qirkirina jin\u00ea karib\u00fbye heta roja me bi cih\u00eareng\u00ee qatqat were. Cinsiyetpar\u00eaziya civak\u00ee di v\u00ea heyn\u00ea de hatiye avakirin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ji R\u00eabaz\u00ean P\u00eakan\u00eena Qirkirin\u00ea; Curey\u00ean Tundiy\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Dema ku qirkirina jin\u00ea t\u00ea gotin ti\u015ft\u00ea p\u00ea\u015f\u00ee t\u00ea b\u00eera mirov tundiya fiz\u00eek\u00ee ye. Di m\u00eetolojiya T\u00eeamat \u00fb Mard\u00fbk de tund\u00ee di asta her\u00ee jor de ye. Jin, ji bo nirx\u00ean xwe y\u00ean civak\u00ee d\u00eesa bi dest bixe \u00fb bipar\u00eaze na\u00e7ar dibe ku bikeve \u015ferek\u00ee xedar. Pergala serdest a m\u00ear li ser jin\u00ea bi gelek awayan tundiy\u00ea p\u00eak t\u00eene. Ji vana ya ku her\u00ee z\u00eade ser\u00ee l\u00ea dide j\u00ee tundiya fiz\u00eek\u00ee ye. Jin, bi r\u00eaya tundiya fiz\u00eek\u00ee di bin \u00e7ewisandin\u00ea de t\u00ea girtin, t\u00ea tirsandin \u00fb dixin xizmeta xwe. Ya gir\u00eengtir j\u00ee ji ber ku h\u00eaza jin\u00ea dizane, ji bo \u00e7av\u00ean w\u00ea venebin, bi\u00e7\u00fbk be j\u00ee meyla w\u00ea ya azadb\u00fbn\u00ea bi p\u00ea\u015f nekeve, di her qad\u00ean jiyan\u00ea de tedb\u00eer\u00ean xwe digire. Wisa bawer dike ku jin, bi fiz\u00eek\u00ee pir lawaz e \u00fb div\u00ea di her \u015fert\u00ee de ser\u00ee ji m\u00ear re deyne. Li ser w\u00ea tundiya fiz\u00eek\u00ee p\u00eak t\u00eene \u00fb w\u00ea j\u00ee bi v\u00ea dide bawerkirin. Ji bo jin\u00ea b\u00eene ray\u00ea (di maneya ku t\u00eaxe xizmeta armanc\u00ean xwe de) tundiya fiz\u00eek\u00ee wek r\u00eabazeke her tim amade digire \u00fb r\u00eabaza ku her\u00ee z\u00eade ser\u00ee l\u00ea dide j\u00ee d\u00eesa ev e.<\/p>\n<p>Jin, di tevahiya jiyana xwe de bi gelek cure tundiyan re r\u00fb bi r\u00fb ye. Ji vana ya di ser\u00ee de t\u00ea di ocaxa malbat\u00ea ya ku p\u00eeroz t\u00ea d\u00eetin de dest p\u00ea dike. L\u00eadan, heqaret, \u00eest\u00eesmara cins\u00ee, destdir\u00eajiya di zewac\u00ea de, ten\u00ea \u00e7end curey\u00ean tundiy\u00ea ne. Li gor daney\u00ean \u00eestat\u00eest\u00eek\u00ee ji her s\u00ea jinan her\u00ee k\u00eam yek j\u00ea di demeke jiyana xwe de hatiye l\u00eadan, bi zor\u00ea seks p\u00ea re hatiye kirin an j\u00ee bi awayek\u00ee cuda rast\u00ee destav\u00eatin\u00ea hatiye. Y\u00ea ku viya dike, bi gelemper\u00ee yek\u00ee ji malbata w\u00ea an j\u00ee nasek\u00ee w\u00ea ye. Li gor rapora\u00a0 Konseya Ewr\u00fbpay\u00ea; sedema bingeh\u00een a mirin \u00fb seqetb\u00fbna jin\u00ean di temen\u00ea navbera 16 \u00fb 44 sal\u00ee de tundiya nav malbat\u00ea ye.<\/p>\n<p>\u00cero hejmara jin\u00ean di encama zarokjiberkirin\u00ean, kurtaj\u00ean bi sedema cins t\u00ean kirin de \u00fb bebik\u00ean ke\u00e7ik \u00ean pi\u015ft\u00ee zay\u00een\u00ea t\u00ean ku\u015ftin winda dibin ji 60 milyon\u00ee z\u00eadetir e.<\/p>\n<p>Li gor rapora R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya Dinyay\u00ea qurban\u00ean ku\u015ftin\u00ean jin\u00ea hema b\u00eaje ji % 70 j\u00ea ji aliy\u00ea partner\u00ean (hevalkar) wan ve t\u00ean kirin.<\/p>\n<p>Di tundiya li ser jin\u00ea de daney\u00ean \u00eestat\u00eest\u00eek\u00ee y\u00ean bi tendurist derneketine hol\u00ea. Reqam\u00ean ku t\u00ean day\u00een tu car\u00ee aliy\u00ea rast\u00een nade. Sedemeke v\u00ea rew\u015f\u00ea j\u00ee tundiya li ser jin\u00ea bi awayek\u00ee bi r\u00eak \u00fb p\u00eak nehatiye l\u00eakol\u00eenkirin. Ya gir\u00eengtir j\u00ee jin; bi sedem\u00ean ji ti\u015ft\u00ean ku hatine ser\u00ea wan \u015ferm dikin, fikara dikin ku w\u00ea ji wan ney\u00ea bawerkirin, bi ney\u00eaniy\u00ean din \u00ean civak\u00ea re w\u00ea r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eenin, bi tirsa ku w\u00ea pi\u015ft\u00ee gil\u00eekirin\u00ea z\u00eadetir tundiy\u00ea bib\u00eenin ji cih\u00ean ferm\u00ee re gil\u00eenekirin, daxwaziya parastin \u00fb starb\u00fbn\u00ea nekirin, agahiy\u00ean \u00eestat\u00eest\u00eek\u00ee nikare b\u00ean avakirin. Jixwe merciy\u00ean ku w\u00ea ser\u00ee l\u00ea bidin j\u00ee bi mantiqa m\u00ear hatine sazkirin, ti\u015ft\u00ea ku d\u00ea li w\u00ea der\u00ea li h\u00eaviya wan be j\u00ee w\u00ea cureyek\u00ee din \u00ea tundiy\u00ea be.<\/p>\n<p>Tundiya her\u00ee xetere \u00fb encamgir z\u00eadetir a ku bi \u00e7and\u00ee t\u00ea kirin e. Jin ji hilber\u00een\u00ea t\u00ea d\u00fbrxistin \u00fb nirx\u00ean civak\u00ee y\u00ean ku afirandiye bi hezar dek \u00fb dolab \u00fb zordariyan t\u00ea xespkirin, bi v\u00ee reng\u00ee ev kirin t\u00ea destp\u00eakirin. Ev \u00ead\u00ee di asta qirkirin\u00ea de t\u00ea kirin. R\u00eabertiya me heta bib\u00eaj\u00ee gir\u00eengiy\u00ea dide v\u00ea mijar\u00ea; <strong>\u201cQirkirina \u00e7and\u00ee na\u015fibe tu qirkirineke din, ya her\u00ee xetere ye, ji qirkirina fiz\u00eek\u00ee j\u00ee xeteretir e, l\u00ea h\u00fbn f\u00eam nakin, mirov diriz\u00eene, ji mirovahiy\u00ea derdixe, kesayeteke b\u00eaanor derdixe hol\u00ea. Heta qirkirina \u00e7and\u00ee mirov t\u00eene rew\u015feke wisa dema ku mirov dikeve ferqa viya j\u00ee h\u00fbn \u00ead\u00ee di rew\u015feke wisa de ne ku nikarin ti\u015ftek\u00ee bikin. Ev qirkirina \u00e7and\u00ee wek zinc\u00eerek\u00ea, wek benek\u00ee di qirika me, st\u00fby\u00ea me de me qefaltiye, kole dike.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>R\u00eabaz\u00ean qirkirina \u00e7and\u00ee ya ku di ser jin\u00ea re t\u00ean p\u00eakan\u00een heta bib\u00eaj\u00ee cure bi cure ne. Aql\u00ea m\u00ear\u00ea serdest \u00ea \u015faristaniya bi dewlet di ser jin\u00ea re li hember hem\u00fb civak\u00ea (bi taybet\u00ee jin\u00ea) \u2018\u00c7andeke Destdir\u00eajiy\u00ea\u2019 p\u00ea\u015f xistiye. Bi mudaxeleya her qada jiyan\u00ea v\u00ea \u00e7and\u00ea berbelav dike, bi saz\u00ee dike: Heta hilber\u00eena jin\u00ea, civak\u00eeb\u00fbn, ziman, tevger, zayok\u00ee \u00fb tona deng\u00ea w\u00ea. Ji bo \u00e7anda destdir\u00eajiy\u00ea di civak\u00ea de bide r\u00fbni\u015ftandin \u00fb bi dil\u00ea xwe berdewam bike j\u00ee hem\u00fb r\u00eay\u00ean tund\u00ee \u00fb \u00e7ewisandina fiz\u00eek\u00ee \u00fb ps\u00eekoloj\u00eek dic\u00earib\u00eene, dixe dewr\u00ea. Z\u00eehniyeta m\u00ear\u00ea serdest, dewletpar\u00eaz \u00fb desthilatpar\u00eaz ji bo jin\u00ea bav\u00eaje dervey\u00ee civak\u00ea \u00fb xwe ava bike \u00fb berdewam bike di hem\u00fb pergalan de r\u00eabaz\u00ean cur be cur bi kar t\u00eene. Bi ol, hiq\u00fbq, siyaset, huner \u00fb aboriy\u00ea qirkirina jin\u00ea p\u00eak t\u00eene. Ji van r\u00eabazan a ku her\u00ee z\u00eade bi kar t\u00eene \u00fb encam digire j\u00ee r\u00eabazeke metafiz\u00eek\u00ee; ol e.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u015eikandina Cins\u00ee Ya Duyem A Jin \u00db Civaka Ku Xwe Disp\u00ear\u00ea Yek Xweday\u00ee\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee saz\u00eeb\u00fbn \u00fb belavb\u00fbna \u015faristaniy\u00ean koledar \u00ean Sumer \u00fb Misr\u00ea mirovah\u00ee ji bo ji zilma Nemr\u00fbd \u00fb F\u00eerewnan xelas bibe ketiye nav l\u00eager\u00eenan. Di encama van l\u00eager\u00eenan de ol\u00ean yekxweday\u00ee derketine hol\u00ea. Di cewhera xwe de ji bo li hember kolekirin \u00fb zilm\u00ea \u00eeradeya mirov bi p\u00ea\u015f bixin \u00fb azad bikin derketine. Her s\u00ea ol\u00ean xweday\u00ee y\u00ean ku di nav civaka \u015faristaniy\u00ea de derketibin hol\u00ea ji ber li ser heman kevne\u015fop\u00ea ne \u00fb aliy\u00ean xwe y\u00ean hevpar wek ol\u00ean \u00cebrah\u00eem\u00ee hatine nirxandin, \u00e7avkaniya xwe ji v\u00ea der\u00ea digirin. Ol\u00ean \u00cebrah\u00eem\u00ee desthilatdariy\u00ea bi s\u00eenor nekirine, berevaj\u00ee viya z\u00eade kirine. Bi taybet\u00ee pi\u015ft\u00ee ku b\u00fbne ol\u00ean ferm\u00ee y\u00ean desthilatdariyan, b\u00fbne d\u00eenam\u00eek\u00ean wan h\u00een saxlem dikin, bi h\u00eaz dikin \u00fb bi bikaran\u00eena aliy\u00ea manew\u00ee wan an\u00eene rew\u015feke ku nay\u00ean hilwe\u015fandin, hejandin. Civak li hember van desthilatdariyan h\u00een z\u00eade hatiye pelaxtin \u00fb \u00ea\u015f ki\u015fandiye. Mezheb, ter\u00eeqet \u00fb cemaet wek bertekeke li hember v\u00ea rew\u015f\u00ea derketine hol\u00ea. Bi v\u00ea kevne\u015fopiy\u00ea her \u00e7iqas xuya dike ku koledar\u00ee hatibe derbaskirin j\u00ee \u00eecar bi rengek\u00ee cuda ev p\u00eakan\u00een dest p\u00ea kiriye.<\/p>\n<p>Di hem\u00fb ol\u00ean \u00cebrah\u00eem\u00ee de p\u00eaxember m\u00ear in. Di pirt\u00fbk\u00ean p\u00eeroz de xweday\u00ea ku bang dike j\u00ee m\u00ear e. Li dervey\u00ee Xir\u00eestiyaniy\u00ea di hem\u00fb olan de erk\u00ean d\u00een\u00ee ji aliy\u00ea m\u00earan ve t\u00ean kirin.<\/p>\n<p>\u00cebran\u00eet\u00ee di derketina destp\u00eak\u00ea de li hember p\u00fbt, qralxweda, kevne\u015fop \u00fb baweriy\u00ean hey\u00ee ser\u00ee rakirinek e. P\u00eaxember \u00cebrah\u00eem p\u00fbtan di\u015fk\u00eane ku ev semboleke v\u00ea ser\u00eerakirin\u00ea ye. Di derketin\u00ea de di w\u00ea \u00eed\u00eeay\u00ea de ye ku girseya gel ber bi xelasiy\u00ea ve bibe. Ji ber ku ji bandora koletiy\u00ea ya ku mirov b\u00ea \u00eerade dih\u00eale derdikeve di rengek\u00ee azad\u00eexwaz de ye. Li hember Nemr\u00fbd \u00fb f\u00eerewnan derketin di rastiy\u00ea de li hember serweriya mutleq a xweday\u00ean Sumer \u00fb Misr\u00ea derketin e. Redkirina \u015faristaniy\u00ean koledar, ji bo mirov nikare bibe xweda q\u00eerkirin e. Serhildaneke qewma ku her\u00ee z\u00eade hatiye per\u00e7iqandin mixabin b\u00fbye ola el\u00eetek\u00ea. M\u00ear\u00ean Cih\u00fb her roj ji bo wan wek jin neafirandiye ji xweda re spas dikin. \u015eer\u00ea ku M\u00fbsa bi xwi\u015fka xwe Mar\u00eeam re kiriye statuya jin\u00ea ya w\u00ea dem\u00ea diyar dike. Para jin\u00ea ya di m\u00eeras de t\u00ea rakirin. Jin, di Tewrat\u00ea de, ji bo m\u00ear bigih\u00ea armanc\u00ean xwe y\u00ean civak\u00ee, siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee am\u00fbrek e. Beriya zewac\u00ea bekareta jin\u00ea \u00fb pi\u015ft\u00ee zewac\u00ea j\u00ee cinseltiya w\u00ea di bin ven\u00ear\u00eena m\u00ear de ye. M\u00fbsew\u00eet\u00ee di \u015fikandina mezin a duyem a jin\u00ea de darbeya yekem e. Jina xwedavend \u00ead\u00ee ji hol\u00ea hatiye rakirin, naxuy\u00ea.<\/p>\n<p>M\u00fbsew\u00eet\u00ee bi dem\u00ea re ji ber ku ku b\u00fbye ola be\u015feke el\u00eet \u00fb di dest\u00ea desthilatdariy\u00ea de veguheriye am\u00fbreke zordariy\u00ea \u00ead\u00ee li hember derketin j\u00ee dest p\u00ea kirine. Ter\u00eeqata Eseniyan b\u00fbye partiyeke ku xizan \u00fb y\u00ean t\u00ean eciqandin deng\u00ea xwe t\u00ea de didin bih\u00eestin. \u00cesay\u00ea ku bi fikr\u00ean v\u00ea ter\u00eeqet\u00ea ron\u00ee b\u00fbye li hember aliy\u00ean serdest \u00fb di\u00e7ewis\u00eene y\u00ean Cih\u00fbtiy\u00ea derketiye \u00fb dest p\u00ea kiriye b\u00fbye deng\u00ea be\u015f\u00ean ku t\u00ean eciqandin. Li hember p\u00eakutiy\u00ean \u00cemparatoriya Romay\u00ea ya ku bi Cih\u00fbyan re di nav hevkariy\u00ea de ye wek tevgereke w\u00eecdan\u00ee derketiye hol\u00ea. \u00cesa di rola xelasker de ye. Di v\u00ea dem\u00ea, heyam\u00ea de her\u00ee z\u00eade p\u00eaw\u00eestiya jinan bi xelaskerek\u00ee heye. Jixwe destp\u00eak\u00ea li dora \u00cesa dayika w\u00ee, xatiya w\u00ee \u00fb Magdelena kom b\u00fbne. Tev\u00ee ku di \u00cesa de kesayeta m\u00ear ne li p\u00ea\u015f e hewariy\u00ean w\u00ee m\u00ear in. 300 sal pi\u015ft\u00ee derketina w\u00ee b\u00fbye wek ola ferm\u00ee ya desthilatdariy\u00ea. Xweda bav e. Xweday\u00ea bav, kur \u00fb ruh\u00ea p\u00eeroz m\u00ear e. Day\u00eeka Meryem \u00ead\u00ee ten\u00ea di rola hilgir (bark\u00ea\u015f) de ye \u00fb \u00eeradeya w\u00ea nemaye. Ez\u00eez\u00ean ku di belavkirina ol\u00ea de p\u00ea\u015feng in kesayeta serdest a m\u00ear j\u00ee saxlem kirine. Pa\u00fbl\u00fbs\u00ea Ez\u00eez li jin\u00ea \u015f\u00eeret dike ku bibe evdeke b\u00eadeng \u00fb gotiye jin b\u00eaexlaq e \u00fb ji bo m\u00ear hatiye afirandin. Jin \u00e7avkaniya hem\u00fb ney\u00eeniyan e \u00fb div\u00ea ji rak\u00ea\u015fiya cins\u00ee d\u00fbr b\u00ea girtin. Thomas\u00ea Aq\u00fb\u00eenoy\u00ee y\u00ea yek ji avakar\u00ea felsefeya Skolast\u00eek e dib\u00eaje; \u201cJin, bi serdestiya ku xwezay\u00ea ji her aliy\u00ee ve daye m\u00ear, ji bo di bin n\u00eer\u00ea efendiy\u00ean ku ji bo serdestiy\u00ea hatine diyarkirin de bim\u00eene t\u00ea dinyay\u00ea.\u201d<\/p>\n<p>Jin\u00ean Serdema Nav\u00een \u00ean ku h\u00ea j\u00ee zanyariya xwe dipar\u00eazin bi cad\u00fbkar\u00ee \u00fb p\u00eeres\u00eariy\u00ea t\u00ean s\u00fbcdarkirin \u00fb ji aliy\u00ea d\u00earan ve di eng\u00eez\u00eesyonan de t\u00ean darizandin \u00fb qetilkirin. Li gor l\u00eakol\u00een\u00ean ku hatine kirin di v\u00ea serdem\u00ea de derdor\u00ee s\u00ea milyonan jin hatine qetilkirin. Ev qetl\u00eeam berhemeke ji tirsa l\u00eager\u00eena azadiy\u00ea ya jin\u00ea ye. Ev p\u00eakan\u00een ji bo Xir\u00eestiyan\u00ee jin\u00ea daye ber qetl\u00eeameke cewher, nasname \u00fb beden\u00ea n\u00ee\u015fane ye. Di r\u00eaveberiya d\u00ear\u00ea de jin tune e. Di sedsal\u00ean daw\u00een de jin ji bo bibin xwed\u00ee p\u00ee\u015fe t\u00ean ke\u015f\u00ee\u015fxaneyan. Rahibe b\u00fbk\u00ean \u00cesa ne \u00fb bi \u00cesa re t\u00ean zewicandin. D\u00ear, di sala 1977\u2019an de bi hinceta ku di nav hewariy\u00ean \u00cesa de jin tune b\u00fbne, \u00eelan dike ku rah\u00eebet\u00ee ji bo jinan nay\u00ea day\u00een. Her wiha \u00eelan kiriye ku jin ten\u00ea ji bo ji d\u00ear \u00fb m\u00earan re \u00eetaet\u00ea bikin dikarin bibin Xir\u00eestiyan, yan na maf\u00ea wan tune ye ku bibin Xir\u00eestiyan j\u00ee.<\/p>\n<p>Oleke din a yekxweday\u00ee \u00ceslamiyet ji nav qeb\u00eeley\u00ean belavb\u00fby\u00ee y\u00ean Ereb bi rengek\u00ee \u015fore\u015fger derketiye. Ew dem z\u00eadetir wek dema nezaniy\u00ea(cahiliy\u00ea) j\u00ee t\u00ea binavkirin. Bi sax\u00ee binaxkirina zarok\u00ean ke\u00e7ik, jinan wek xen\u00eemet\u00ean \u015fer girtin, p\u00eakan\u00een\u00ean her\u00ee a\u015fkere y\u00ean li ser jin\u00ea t\u00ean d\u00eetin in. Di v\u00ea dem\u00ea de li dervey\u00ee\u00a0 welidandina \u015fervan \u00fb \u015fivanan statuyeke jin\u00ea tune ye. Muhemed di derdoreke wiha de derketinek \u00e7\u00eakiriye. Destp\u00eak\u00ea jin \u00fb koleyan digire cem xwe \u00fb bi v\u00ee reng\u00ee n\u00ee\u015fan dide ku li ba y\u00ean t\u00ean eciqandin e. Bi Xet\u00eeceya ji \u00e7\u00eena jor re dizewice \u00fb Xet\u00eece \u00ead\u00ee t\u00ea p\u00eerozkirin \u00fb wek day\u00eeka hem\u00fb misilmanan t\u00ea hesibandin. Zan\u00een \u00fb tecr\u00fbbeya Xet\u00eece ya jiyan\u00ea di p\u00eaxemberb\u00fbna Muhemed de xwed\u00ee cihek\u00ee gir\u00eeng e. L\u00ea di esl\u00ea xwe de ya ku p\u00eak t\u00ea zewaceke bi armanca bazirganiy\u00ea ye. Muhamed pi\u015ftre bi gelek jinan re dizewice. Her \u00e7iqas b\u00ea gotin ku ev bi armanca siyas\u00ee ye j\u00ee ev rew\u015f pi\u015ftre ji bo p\u00ea\u015fketina harem\u00ea b\u00fbye bingehek. Ji bo rew\u015f\u00ean jin\u00ea y\u00ean ku me destp\u00eak\u00ea de diyar kir hin p\u00eakan\u00een\u00ean er\u00ean\u00ee \u00e7\u00eab\u00fbne. L\u00ea ji bo guhertina statuya w\u00ea, derketineke pir j\u00ee bi h\u00eaz nehatiye jiyankirin.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee mirina Muhemed jin di \u015fer\u00ean desthilatdariy\u00ea \u00fb komployan de hatiye bikaran\u00een. Em viya dikarin di serboriy\u00ean Ay\u015feya hevsera Muhemed a bi\u00e7\u00fbk de bib\u00eenin. Ten\u00ea bi spartina m\u00earek\u00ee bi h\u00eaz dikare li piya bim\u00eene. \u00ceradeya jin\u00ea \u00ead\u00ee tu nemaye. Di pirt\u00fbka p\u00eeroz Qurana Ker\u00eem de t\u00ea diyarkirin ku jin ji pars\u00fbya m\u00ear hatiye afirandin. Xwe nixumandina jin\u00ea bi r\u00eazik\u00ean hi\u015fk t\u00ea gir\u00eadan. Ten\u00ea dikare xwe n\u00ee\u015fan\u00ee m\u00ear\u00ean ku xwediy\u00ea w\u00ea ne, yan j\u00ee l\u00eazim\u00ean w\u00ea y\u00ean pir n\u00eaz in bide. Xuyakirina ten\u00ea t\u00ealek por\u00ea w\u00ea j\u00ee mijara guneh\u00ea ye. W\u00ea \u00e7i li xwe bike, bikaribe bi\u00e7e ku der\u00ea, nikaribe bi\u00e7e ku der\u00ea, bi kurtas\u00ee div\u00ea \u00e7i bik\u00ea her ti\u015ft ji aliy\u00ea m\u00ear ve t\u00ea diyarkirin. M\u00ear dikare heta \u00e7ar jinan b\u00eene, bi wan re bizewice. Ferm\u00eeb\u00fbna zewac\u00ea li gor r\u00eazik\u00ean ol\u00ee t\u00ea kirin. Ango li ba mele mar t\u00ea bir\u00een \u00fb di v\u00ea mehr\u00ea de j\u00ee jin di \u00e7avd\u00eariya m\u00earek\u00ee de ye. Ten\u00ea bi ser\u00ea xwe nikare biryara ti\u015ftek\u00ee wiha j\u00ee bide.<\/p>\n<p>Dema regla (edet, ketina cilan) jin\u00ea weke qis\u00fbr, eyb t\u00ea d\u00eetin. Ji ber ku jin qir\u00eaj t\u00ea hesibandin di v\u00ea dem\u00ea de \u00eebadet j\u00ea re hatiye qedexekirin. Bi ser de, ev \u00eebadet\u00ean ku hatine qedexekirin pi\u015ftre ji bo d\u00eesa bi c\u00ee b\u00eenin wek deyn t\u00ea hi\u015ftin. Ci&#8217;nselt\u00ee ji bo jin\u00ea hatiye qedexekirin. Ji cinseltiy\u00ea zewq girtin j\u00ee guneh e, div\u00ea ten\u00ea erk\u00ean xwe y\u00ean ji bo m\u00ear bi c\u00ee b\u00eene. Cinselt\u00ee di bin ven\u00ear\u00een \u00fb \u00eensiyat\u00eefa m\u00ear de ye. Di s\u00fbc\u00ean di v\u00ea mijar\u00ea de jin bi kevir av\u00eatin\u00ea t\u00ea ku\u015ftin. Ev p\u00eakan\u00eena ku j\u00ea re Recm t\u00ea gotin di Komareke \u00ceslam\u00ee ya wek \u00ceran\u00ea de wek qan\u00fbnek\u00ee ol\u00ee h\u00ea j\u00ee bi hem\u00fb weh\u015feta xwe t\u00ea p\u00e2kan\u00een.<\/p>\n<p>Di ol\u00ean \u00cebrah\u00eem\u00ee y\u00ean em j\u00ea re dib\u00eajin yekxweday\u00ee de ji bo jin\u00ea rew\u015feke guheriye neb\u00fbye. Aql\u00ea zilam\u00ea serdest, pergala \u015faristaniy\u00ea, ji xerab n\u00ee\u015fandana jin\u00ea re ol\u00ea j\u00ee kirine alet. Ji bo jin\u00ea cudahiya ku derketiye hol\u00ea; ketiye bin evd\u00eetiya m\u00ear.<\/p>\n<p>Merhaley\u00ean \u015fikestina cins\u00ee ya mezin a duyem bi ola yekxweday\u00ee ya daw\u00een hatiye temamkirin. Q\u00ear\u00eena Mar\u00eeama di mala ku t\u00ea de hatiye girtin, rondik\u00ean b\u00eadeng \u00ean day\u00eeka Meyrem\u00ea, daxwaziya Ay\u015fey\u00ea ku gotiye \u2018xwez\u00ee ez kevirek\u00ee b\u00fbma\u2019 asta v\u00ea \u015fikandin\u00ea n\u00ee\u015fan dide.<\/p>\n<p>Jin\u00ea ji v\u00ea dem\u00ea ve dest p\u00ea kiriye cinseltiya xwe bi kar aniye. Bi armanc\u00ean wek qaneh kirin, xapandin, pere qezen\u00e7kirin di dest\u00ea w\u00ea de ten\u00ea cinseltiya w\u00ea heye. Jin ji rola xwe ya mirovb\u00fbna mirov, civak\u00eeb\u00fbna mirov cara duyem hatiye qutkirin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u00a0 Pirsgir\u00eaka jin\u00ea, qirkirina jin\u00ea, ji ber ku mijareke heta bib\u00eaj\u00ee rojane ye \u00fb civak ji ber v\u00ea pirsgir\u00eak\u00ea di nav kr\u00eezek\u00ea de ye div\u00ea bi her aliy\u00ee ve b\u00ea destgirtin \u00fb l\u00eakol\u00eenkirin. Ji r\u00eageza, rojane d\u00eerok, d\u00eerok niha ye j\u00ee mirov derkeve r\u00ea heman hesasiyet d\u00eesa gir\u00eengiya xwe dipar\u00eaze. \u201cPirsgir\u00eaka jin\u00ea, bingeha hem\u00fb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":261,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":null,"jnews_primary_category":null,"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-260","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":262,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/260\/revisions\/262"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/261"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kovaradicle.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}